تهاتر در حسابداری چیست؟ انواع و نحوه ثبت دقیق

تهاتر در حسابداری یکی از مفاهیمی است که نه‌تنها برای دانشجویان این حوزه، بلکه برای بسیاری از فعالان اقتصادی نیز سؤال‌برانگیز است. به زبان ساده، تهاتر به معنای جبران بدهی و طلب دو طرف است؛ یعنی زمانی که دو شخص یا دو شرکت هم‌زمان از یکدیگر طلبکار و بدهکار باشند، بدون نیاز به پرداخت نقدی، بدهی‌ها و مطالباتشان به‌صورت پایاپای یا خنثی تسویه می‌شود. این فرآیند به شرکت‌ها و افراد کمک می‌کند تا معاملات مالی خود را سریع‌تر، شفاف‌تر و با هزینه کمتر مدیریت کنند.

در این مقاله از شرکت حسابداری مدبران تهران قصد داریم به‌طور جامع به این پرسش پاسخ دهیم که تهاتر در حسابداری چیست و چه نقشی در تسویه حساب‌ها دارد.

تهاتر حساب در حسابداری چیست؟

پرسش رایج این است که تهاتر حساب در حسابداری چیست و چرا تا این اندازه در مباحث مالی اهمیت دارد. در ساده‌ترین بیان، تهاتر روشی برای کاهش تعداد تراکنش‌های نقدی است. فرض کنید شرکت الف از شرکت ب کالا خریداری کرده و هم‌زمان خدماتی نیز به او ارائه داده است. به‌جای آن‌که شرکت الف هزینه خرید را نقداً بپردازد و در مقابل منتظر دریافت حق‌الزحمه خدمات باشد، طرفین می‌توانند بدهی و طلب را با هم تهاتر کنند. در نتیجه فقط مابه‌التفاوت واقعی تسویه می‌شود. این فرآیند علاوه بر کاهش جابه‌جایی وجه نقد، موجب کاهش ریسک‌های مالی و جلوگیری از اتلاف منابع می‌شود.

آماده ارائه خدمات مالی و حسابداری به شما هستیم

برای دریافت مشاوره و استعلام قیمت، همین حالا با ما تماس بگیرید.

تماس مستقیم

پیام در واتساپ

آماده ارائه خدمات مالی و حسابداری به شما هستیم

برای دریافت مشاوره و استعلام قیمت، همین حالا با ما تماس بگیرید.

تماس مستقیم

پیام در واتساپ

اهمیت تهاتر در حسابداری

تهاتر در حسابداری علاوه بر اینکه یک روش عملیاتی برای تسویه حساب‌ها محسوب می‌شود، مزایای قابل‌توجهی نیز دارد. نخست آنکه حجم تراکنش‌های مالی را کاهش می‌دهد. دوم اینکه باعث صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌های اداری می‌شود. سومین مزیت تهاتر، بهبود جریان نقدینگی در شرکت‌هاست، زیرا نیاز به جابه‌جایی پول نقد را به حداقل می‌رساند. در نهایت، تهاتر می‌تواند به کاهش ریسک عدم وصول مطالبات کمک کند؛ چراکه طلب و بدهی به‌طور هم‌زمان حذف می‌شوند و احتمال باقی ماندن بدهی‌های معوق کمتر خواهد بود.

معرفی تهاتر به زبان ساده

اگر بخواهیم تهاتر به زبان ساده را توضیح دهیم، می‌توان گفت: «تهاتر یعنی وقتی از یک نفر پولی طلب دارید و در عین حال به همان شخص بدهکار هستید، به جای آن‌که هر دو مبلغ را جداگانه پرداخت و دریافت کنید، آن‌ها را با هم جبران کنید و فقط خالص آن باقی بماند.» همین تعریف ساده، اساس کار تهاتر در حسابداری را روشن می‌کند. برای مثال اگر شما ۱۰ میلیون تومان از شخصی طلبکار باشید و همزمان ۶ میلیون تومان به او بدهکار باشید، تهاتر باعث می‌شود تنها ۴ میلیون تومان باقی‌مانده بین شما تسویه شود.

انواع تهاتر در حسابداری

تهاتر در حسابداری می‌تواند شکل‌های مختلفی به خود بگیرد. شناخت انواع تهاتر به حسابداران کمک می‌کند تا بدانند در چه شرایطی می‌توان از این روش استفاده کرد و چه محدودیت‌هایی دارد. به طور کلی، انواع تهاتر در حسابداری شامل موارد زیر است:

۱. تهاتر قانونی

در این نوع تهاتر، قانون به‌طور خودکار بدهی و طلب طرفین را با یکدیگر جبران می‌کند. برای مثال، اگر دو شرکت هم‌زمان به یکدیگر بدهکار و طلبکار باشند و شرایط قانونی برقرار باشد، بدون نیاز به توافق جداگانه تهاتر صورت می‌گیرد.

۲. تهاتر توافقی

تهاتر توافقی زمانی انجام می‌شود که شرایط قانونی تهاتر فراهم نباشد، اما طرفین با توافق و امضای قرارداد تصمیم می‌گیرند بدهی و طلب خود را پایاپای کنند. این نوع تهاتر انعطاف بیشتری دارد و در معاملات روزمره بسیار رایج است.

۳. تهاتر قضایی

گاهی بین طرفین اختلاف مالی پیش می‌آید و کار به دادگاه کشیده می‌شود. در چنین شرایطی، قاضی می‌تواند بر اساس مستندات حکم تهاتر صادر کند. به این نوع، تهاتر قضایی گفته می‌شود.

۴. تهاتر اجباری

اگر یکی از طرفین در وضعیت خاصی مثل ورشکستگی قرار گیرد، تهاتر می‌تواند به شکل اجباری اجرا شود. در این حالت، قانون به طلبکار اجازه می‌دهد بدهی خود به شخص ورشکسته را با مطالباتش از او تهاتر کند.

۵. تهاتر عملیاتی یا تجاری

این نوع تهاتر بیشتر در روابط تجاری مستمر دیده می‌شود. طرفین در پایان یک دوره زمانی (مثلاً یک ماه) تمام بدهی‌ها و مطالباتشان را با یکدیگر تهاتر می‌کنند و فقط مانده خالص تسویه می‌شود. این روش در شرکت‌هایی که همکاری‌های طولانی‌مدت دارند بسیار کاربردی است.

تهاتر حساب‌های دریافتنی و پرداختنی

یکی از رایج‌ترین کاربردهای تهاتر در حسابداری، تهاتر حساب‌های دریافتنی و پرداختنی است. فرض کنید شرکت الف بابت فروش کالا ۵۰ میلیون تومان از شرکت ب طلبکار باشد و هم‌زمان بابت خرید خدمات به همان شرکت ۲۰ میلیون تومان بدهکار باشد. در این شرایط، با تهاتر حساب‌ها تنها ۳۰ میلیون تومان باقی می‌ماند که باید نقداً تسویه شود.

جدول زیر این موضوع را ساده‌تر نشان می‌دهد:

ثبت تهاتر در حسابداری

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که ثبت تهاتر در حسابداری چگونه انجام می‌شود؟

در سیستم‌های حسابداری، زمانی که تهاتر صورت می‌گیرد باید در دفاتر به شکل دقیق ثبت شود. معمولاً ثبت تهاتر شامل بدهکار کردن حساب پرداختنی و بستانکار کردن حساب دریافتنی به میزان مبلغ تهاتر است. سپس اگر مابه‌التفاوتی باقی بماند، آن مبلغ به‌صورت نقدی یا از طریق اسناد دیگر تسویه خواهد شد.

برای مثال، اگر دو شرکت ۱۰ میلیون تومان بدهی و طلب متقابل داشته باشند، ثبت تهاتر به شکل زیر خواهد بود:

• بدهکار: حساب‌های پرداختنی – ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان

• بستانکار: حساب‌های دریافتنی – ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان

با این ثبت، هر دو حساب تسویه شده و تنها مانده خالص در دفاتر باقی می‌ماند.

نقش مدبران تهران در ثبت و مشاوره تهاتر

یکی از موضوعاتی که بسیاری از کسب‌وکارها با آن درگیر هستند، نحوه‌ی درست ثبت تهاتر و رعایت استانداردهای مربوطه است. تیم خدمات حسابداری مدبران تهران با تجربه‌ی گسترده در زمینه‌ی ارائه خدمات حسابداری و مشاوره مالی، می‌تواند راهکارهای دقیقی برای ثبت تهاتر در دفاتر و رعایت ملاحظات مالیاتی آن ارائه دهد. استفاده از خدمات مدبران تهران باعث می‌شود شرکت‌ها با اطمینان بیشتری فرآیند تهاتر را در سیستم مالی خود پیاده‌سازی کنند و در زمان حسابرسی نیز با مشکل مواجه نشوند.

شرایط تهاتر در حسابداری

برای اینکه تهاتر معتبر و قانونی باشد، باید مجموعه‌ای از شرایط رعایت شود. مهم‌ترین شرایط تهاتر در حسابداری عبارت‌اند از:

• وجود بدهی و طلب متقابل: طرفین باید هم‌زمان هم طلبکار و هم بدهکار باشند. اگر فقط یکی از طرفین طلبکار باشد، امکان تهاتر وجود ندارد.

• هم‌جنس بودن موضوع بدهی و طلب: معمولاً تهاتر زمانی امکان‌پذیر است که هر دو دین ماهیت مشابه داشته باشند؛ مثلاً هر دو پولی باشند.

• رسیدن سررسید بدهی‌ها: طلب و بدهی طرفین باید قابل وصول باشد. اگر موعد پرداخت یک دین هنوز فرا نرسیده باشد، تهاتر قانونی رخ نخواهد داد.

• نبود موانع قانونی یا قراردادی: در برخی قراردادها شرط می‌شود که پرداخت‌ها حتماً نقدی انجام شود. همچنین برخی بدهی‌ها مانند مالیات یا نفقه قابل تهاتر نیستند.

• توافق طرفین در تهاتر توافقی: اگر شرایط قانونی برای تهاتر فراهم نباشد، حتماً باید طرفین با هم توافق کنند تا بدهی‌ها و مطالباتشان پایاپای شود.

وجود این شرایط، هم اعتبار حقوقی تهاتر را تضمین می‌کند و هم از بروز اختلاف در حسابرسی‌ها جلوگیری خواهد کرد.

پیامدهای مالیاتی تهاتر

یکی از موضوعات مهمی که حسابداران باید به آن توجه کنند، پیامدهای مالیاتی تهاتر است. از نگاه سازمان امور مالیاتی، تهاتر هم یک نوع معامله محسوب می‌شود؛ بنابراین حذف مبادله‌ی نقدی به معنی حذف مالیات نیست.

چند نکته کلیدی در این زمینه:

• شناسایی درآمد و هزینه: اگر شرکت بابت خدمات خود کالا دریافت کند، باید ارزش منصفانه آن خدمت را به‌عنوان درآمد شناسایی کند؛ حتی اگر پولی ردوبدل نشده باشد.

• مالیات بر ارزش افزوده (VAT): تهاتر کالا یا خدمات مشمول مالیات ارزش افزوده نیز می‌شود. هر طرف معامله باید VAT مربوط به بخش خود را محاسبه و پرداخت کند.

• لزوم مستندسازی: برای جلوگیری از اختلاف با اداره مالیات، باید تمام مدارک تهاتر (قرارداد، فاکتور، توافق‌نامه و …) نگهداری شود.

• تعیین ارزش منصفانه: ارزش کالا یا خدمات مبادله‌شده در تهاتر باید واقعی و مستند باشد. در غیر این صورت ممیز مالیاتی می‌تواند ارزش بازار را ملاک محاسبه قرار دهد.

به همین دلیل، استفاده از مشاوره‌ی تخصصی در زمینه تهاتر می‌تواند جلوی بسیاری از چالش‌های مالیاتی را بگیرد. در این مسیر، تیم مدبران تهران با تجربه در حوزه‌ی مشاوره مالیاتی می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا تهاتر را به‌گونه‌ای انجام دهند که هم قانونی باشد و هم مالیات آن به‌درستی مدیریت شود.

نمونه سند تهاتر در حسابداری

برای روشن‌تر شدن موضوع، یک مثال ساده از ثبت سند تهاتر را بررسی می‌کنیم.

فرض کنید شرکت «الف» ۸۰ میلیون تومان از شرکت «ب» طلبکار است و هم‌زمان ۵۰ میلیون تومان به شرکت «ب» بدهکار است. طرفین توافق می‌کنند که حساب‌ها را تهاتر کنند. نتیجه به این شکل خواهد بود:

این مثال نشان می‌دهد که تهاتر نه‌تنها فرآیند تسویه حساب را ساده‌تر می‌کند، بلکه موجب شفافیت در دفاتر مالی نیز می‌شود.

تهاتر در ملک و ساخت‌وساز

تهاتر فقط در حساب‌های تجاری یا مالی شرکت‌ها کاربرد ندارد؛ در حوزه‌ی املاک و پروژه‌های ساختمانی هم یکی از رایج‌ترین روش‌های معامله است. به این صورت که طرفین به جای پرداخت نقدی، دارایی‌های ملکی خود را با هم معاوضه می‌کنند.

برای مثال، مالک یک زمین می‌تواند با یک سازنده توافق کند که زمین را در اختیار او قرار دهد و در مقابل، چند واحد از آپارتمان‌های ساخته‌شده را دریافت کند. این روش، در شرایط رکود بازار مسکن یا زمانی که نقدینگی در دسترس نیست، به طرفین امکان می‌دهد بدون نیاز به پول نقد معامله کنند.

مزایای تهاتر ملک:

• کاهش نیاز به نقدینگی بالا

• سرعت بیشتر در انجام معامله

• ایجاد فرصت برای سازندگان و مالکان در شرایط رکود

چالش‌های تهاتر ملک:

• نیاز به کارشناسی دقیق برای تعیین ارزش املاک

• پیچیدگی‌های حقوقی و قراردادی

• ضرورت ثبت رسمی معامله در دفاتر اسناد رسمی

در پروژه‌های ساختمانی نیز تهاتر مصالح با واحدهای آماده یکی از شیوه‌های رایج است. پیمانکاران به جای پرداخت نقدی به تأمین‌کنندگان مصالح، واحدی از پروژه را در اختیار آنان قرار می‌دهند. این نوع تهاتر کمک می‌کند پروژه‌ها حتی در شرایط کمبود نقدینگی متوقف نشوند.

تهاتر مالیات بر ارزش افزوده

یکی از کاربردهای خاص تهاتر در حسابداری ایران، مربوط به مالیات بر ارزش افزوده (VAT) است. شرکت‌ها ممکن است در یک دوره‌ی مالیاتی، بابت مالیات فروش‌هایشان بدهکار باشند و در دوره‌ای دیگر بابت خریدهای مشمول مالیات، بستانکار شوند. سازمان امور مالیاتی این امکان را فراهم کرده که شرکت‌ها بتوانند بدهی و بستانکاری خود در زمینه‌ی VAT را با هم تهاتر کنند.

برای نمونه، اگر شرکتی در فصل بهار ۲۰۰ میلیون تومان مالیات پرداختنی داشته باشد و در فصل تابستان ۱۵۰ میلیون تومان اعتبار مالیاتی کسب کرده باشد، می‌تواند با درخواست تهاتر، ۱۵۰ میلیون تومان اعتبار تابستان را به جای پرداخت نقدی بدهی بهار استفاده کند. در نتیجه فقط ۵۰ میلیون تومان نقداً باید به سازمان امور مالیاتی بپردازد.

این مکانیزم به شرکت‌ها کمک می‌کند جریان نقدینگی خود را مدیریت کنند و از قفل شدن منابع مالی جلوگیری شود. با این حال، ثبت صحیح و ارائه‌ی مستندات کامل برای پذیرش درخواست تهاتر مالیات ضروری است.

جمع‌بندی

تهاتر در حسابداری ابزاری مؤثر برای مدیریت بدهی‌ها و مطالبات است. این روش علاوه بر کاهش تراکنش‌های نقدی، باعث صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌های اداری می‌شود. با این حال، اجرای صحیح آن نیازمند ثبت دقیق، رعایت استانداردهای حسابداری و توجه به پیامدهای مالیاتی است.

کسب‌وکارهایی که می‌خواهند از تهاتر به بهترین شکل استفاده کنند، باید علاوه بر دانش حسابداری، از مشاوره‌های تخصصی نیز بهره ببرند. در این زمینه، تیم مدبران تهران با ارائه‌ی خدمات حسابداری و مشاوره مالی می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا تهاتر را به‌طور قانونی، شفاف و کارآمد در سیستم مالی خود پیاده‌سازی کنند.

شرکت حدمات حسابداری و مالیاتی مدبران تهران

سوالات متداول

1. تهاتر در حسابداری چیست؟
   تهاتر در حسابداری یعنی جبران بدهی و طلب متقابل بین طرفین بدون پرداخت نقدی؛ تنها خالص حساب باقی‌مانده تسویه می‌شود.
2. تهاتر حساب‌های دریافتنی و پرداختنی چگونه انجام می‌شود؟
   وقتی یک شرکت هم‌زمان از طرف مقابل طلبکار و بدهکار باشد، با ثبت تهاتر می‌تواند حساب‌ها را پایاپای کند و فقط مابه‌التفاوت را پرداخت یا دریافت نماید.
3. آیا ثبت تهاتر در دفاتر حسابداری الزامی است؟
   بله، هرگونه تهاتر باید با سند حسابداری دقیق ثبت شود تا شفافیت مالی حفظ شده و در زمان حسابرسی مشکلی پیش نیاید.
4. شرایط تهاتر در حسابداری چیست؟
   وجود بدهی و طلب متقابل، هم‌جنس بودن موضوع بدهی‌ها، رسیدن موعد پرداخت، نبود موانع قانونی و توافق طرفین از شرایط اصلی تهاتر هستند.
5. آیا تهاتر مشمول مالیات می‌شود؟
   بله. تهاتر از نگاه مالیاتی نوعی معامله است. بنابراین درآمد یا هزینه‌ی ناشی از آن باید در دفاتر ثبت شود و مالیات بر ارزش افزوده نیز در صورت لزوم محاسبه و پرداخت گردد.
6. نمونه سند تهاتر چگونه است؟
   به طور معمول حساب پرداختنی بدهکار و حساب دریافتنی بستانکار می‌شود. سپس مابه‌التفاوت در دفاتر باقی می‌ماند که باید نقداً تسویه شود.